الرد الجمیل لالهیه عیسی بصریح‌ الانجیلمحصول متغیرRaddol Jamil

الردّ الجمیل رساله‌ای کلامی است که می‌کوشد اعتقادِ مسیحیان به الوهیّت عیسی^(ع) را با استناد به متون مسیحی رد کند و توصیفی اسلامی از دین مسیحیت ارائه ‌دهد. استدلال‌های اصلی نویسنده از این قرارند: 1) استناد مسیحیان به معجزات عیسی^(ع) برای اثبات الوهیّت او پذیرفتنی نیست، زیرا که نظیر این معجزات به انبیاء دیگر نیز نسبت داده شده است. 2) در فقراتی از اناجیل بر این موضوع که عیسی^(ع) فرستادۀ خداست، تصریح شده، بنابراین اتّکای مسیحیان به ظاهر عبارات اناجیل برای اثبات الوهیّت عیسی^(ع) خطاست، زیرا که این عبارات مجاز‌ی‌اند و فهم درست آن‌ها منوط به تأویل است. 3) رأی سه فرقۀ مهم مسیحی (یعقوبیان، ملکیان و نسطوریان) دربارۀ مفهوم اتّحاد نادرست است. اساساً اتّحادی که عیسی^(ع) از آن سخن می‌گوید، برخلاف رأی مسیحیان، به معنی «تجسّد» نیست بلکه این اتّحاد نیز مجازی است و عیسی^(ع) آن را به خود منحصر نکرده است. لذا نظیر آنچه که‌ در حدیث «قرب نوافل» آمده به معنی تقرّب است. 4) سه لقب عیسی در متون مسیحی («خدا»، «پروردگار» و «پسر خدا») دالّ بر منزلت الوهی او نیستند، بلکه نظیر این‌ القاب را به انبیاء و افراد صالح دیگر نیز نسبت داده‌اند. 5) مراد از «کلمه»، در آغاز انجیل یوحنا، پسر ازلی خدا نیست، بلکه «کلام» یا «پیام» خداوند است. همچنین این سخن عیسی^(ع)  که گفت: «ابراهیم^(ع) مرا دید و مسرور شد …» (یوحنا 8: 56-58) نیز به حقیقت عیسی^(ع) اشاره دارد، نه وجودِ ازلی او.  6) برداشت مسیحیان از لفظ «کلمه» که در قرآن (4: 171) آمده خطاست.