این اثر ادامه و تکمیل دفتر اوّل از ساختار معنایی مثنوی است که برای نخستینبار در حوزۀ آکادمیک معاصر براساس توازی (پاراللیسم) و انعکاس متقاطع، ساختار دفتر اوّل مثنوی مولوی را با رویکرد کلنگر به متن آشکار ساخت. در این دفتر (رمزگشایی مثنوی معنوی) نیز ساختار نهان و روابط بین حکایات ظاهراً پراکنده از طریق «وحدت موضوعی حکایات» کشف و بدین واسطه آغاز و انجام هر داستان در یک گفتمان مستقل، ارائه و اثبات شده است که علی رغم وجود 61 داستان و 111 بخش که ظاهراً فاقد ساختار به نظر میرسند این اشعار براساس وحدت موضوعی در قالب 12 گفتمان سروده شدهاند.